} v v v á à ] i á ] o o ] p ] v v à v v u v o à ] v p ·...

Click here to load reader

Post on 26-Jul-2020

4 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Contente brandweervrijwilligers veranderende

    Een onderzoek naar de werkbeleving van brandweerkazerne van Wehl

    Student: Mauro Boelens Begeleider: Dr. Ronald van Steden A Plaats van schrijven: Amsterdam Datum van schrijven: April – juni 2017 Instelling: Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit: Faculteit der Sociale Wetenschappen Opleiding: Master Bestuurskunde; besturen van veiligheid

    brandweervrijwilligers veranderende samenleving

    naar de werkbeleving van brandweervrijwilligers

    brandweerkazerne van Wehl

    Mauro Boelens (2574669) Dr. Ronald van Steden Amsterdam Amsterdam

    juni 2017 Vrije Universiteit Amsterdam Faculteit der Sociale Wetenschappen Master Bestuurskunde; besturen van veiligheid

    in een samenleving

    brandweervrijwilligers in de

  • 2

    “Het is niet iets wat je wordt, brandweerman, het is een roeping” – Frans, brandweerman kazerne Hendrik, te Amsterdam1

    1 Citaat uit: Slinkert, M. (Regisseur). (3 april 2017). Marnixstraat 117. 2Doc. Hilversum:KRO-NCRV.

  • 3

    Samenvatting

    In dit onderzoek wordt door middel van een case study onderzocht wat voor invloed

    maatschappelijke ontwikkelingen en organisatorische veranderingen hebben op de motivatie en

    inzet van brandweervrijwilligers bij de brandweerkazerne in Wehl. De centrale vraagstelling waarop

    antwoord wordt gegeven luidt als volgt: Hoe ziet de uitvoering van vrijwilligerswerk bij de

    brandweer eruit en welke effecten hebben maatschappelijke ontwikkelingen en organisatorische

    veranderingen op de inzet en motivatie van brandweervrijwilligers?

    Uit het onderzoek blijkt dat de brandweervrijwilligers een hoge mate van

    veiligheidsbewustzijn en verantwoordelijkheidsgevoel bezitten. Zij zien het vrijwilligerswerk als een

    verantwoordelijke en vooral sociale taak in de buurtgemeenschap. Hun motivatie komt vooral voort

    uit altruïsme. De vrijwilligers zien het werk voornamelijk als gezellige vrijetijdsbesteding.

    Daarentegen zien de vrijwilligers ook in dat de maatschappelijke ontwikkelingen en organisatorische

    veranderingen negatieve effecten kunnen hebben op de inzet en motivatie van

    brandweervrijwilligers. Er komen vanuit het management te veel regels en eisen die niet aansluiten

    op de realiteit, of die zonder inspraak van de vrijwilligers worden geïmplementeerd. De vrijwilligers

    zien graag een meer op de werkvloer betrokken organisatie.

    Maatschappelijke ontwikkelingen en organisatorische veranderingen hebben weinig effect

    op de inzet en motivatie van brandweervrijwilligers in Wehl. Uiteindelijk kunnen

    brandweervrijwilligers de veranderingen relativeren en accepteren ze deze ook. Er is sprake van een

    vrijwillig oproepbeleid, er is een collectief bewustzijn om zorgvuldig met publieke middelen om te

    gaan en vrijwilligers zijn leergierig om nieuwe aspecten van het brandweervak te leren. Ook wordt

    de intensivering van opleidingseisen als een positief gewaardeerde verandering gezien, het lokale

    karakter heeft een positief effect op de inzet en motivatie en een attente direct leidinggevende zorgt

    ervoor dat de noodzaak van verandering wordt ingezien.

    Brandweervrijwilligers bij de brandweerkazerne in Wehl zijn content in een veranderende

    samenleving. Zij geven aan door te gaan met het uitvoeren van hun vrijetijdsbesteding, maar achten

    het wel spijtig als het werkplezier te veel onder druk komt te staan door de hogere eisen en nieuwe

    regels die aan de brandweer gesteld worden

  • 4

    Inhoudsopgave Samenvatting 3 1. Inleiding 6 1.1 Doelstelling 8 1.2 Centrale vraagstelling 8 1.3 Onderzoeksvragen 8 1.4 Type onderzoek 9 1.5 Maatschappelijke relevantie 9 1.6 Wetenschappelijke relevantie 10 1.7 Leeswijzer 11 2. Theoretisch kader 12 2.1 Kenmerken van de uitvoerende brandweerorganisatie 12 2.1.1 Achtergrondkenmerken 13 2.1.2 De brandweercultuur 14 2.1.3 Discretionaire ruimte 15 2.1.4 Omgaan met risico’s 16 2.2 Motivatie en redenen tot stoppen bij de brandweer 17 2.2.1 Motivatie 17 2.2.2 Uitstroom van brandweervrijwilligers 17 2.2.3 Homogene organisatie 18 2.3 Maatschappelijke ontwikkelingen 19 2.3.1 Sociale zelfredzaamheid en verantwoord burgerschap 19 2.3.2 Omgaan met verandering 20 2.4 Organisatorische veranderingen 20 2.4.1 Regionalisering 20 2.4.2 Lokale inbedding 21 2.4.3 Bureaucratisering 22 2.5 Tot slot 23 2.5.1 Wat zijn de kenmerken van de uitvoerende brandweerorganisatie? 23 2.5.2 Wat zijn de motieven om vrijwilligerswerk bij de brandweer te doen? 23 2.5.3 Welke redenen zijn er tot stoppen bij de brandweer? 24 2.5.4 Welke maatschappelijke ontwikkelingen hebben effect op de brandweer? 24 2.5.5 Welke organisatorische veranderingen hebben effect op de brandweer? 24 3. Methode 25 3.1 Het onderzoeksveld 25 3.2 Case study onderzoek 25 3.3 Respondenten 26 3.4 Analyse methoden 27 3.5 Kritische reflectie 27 3.6 Tot slot 28

  • 5

    4. Onderzoeksresultaten 29 4.1 Kenmerken van de uitvoerende brandweerorganisatie in Wehl 29 4.1.1 Achtergrondkenmerken 29 4.1.2 Aard en inhoud werkzaamheden 32 4.1.3 Training en opleiding 35 4.1.4 Brandweercultuur 38 4.2 Motieven om vrijwilligerswerk te doen en reden tot stoppen bij de brandweerorganisatie in Wehl 40 4.2.1 Instroom 40 4.2.2 Motivatie 41 4.2.3 Uitstroom 41 4.3 Maatschappelijke ontwikkelingen 43 4.3.1 Bezuinigingen 43 4.3.2 Verhouding privé, werk en vrijwilligerswerk 44 4.3.3 Technologische veranderingen 45 4.4 Organisatorische veranderingen 46 4.4.1 Operationele veranderingen 46 4.4.2 Bureaucratisering 47 4.4.3 Omgaan met verandering 49 4.4.4 Naar verbetering 50 4.5 Tot slot 51 4.5.1 Wat zijn de kenmerken van de uitvoerende brandweerorganisatie in Wehl? 51 4.5.2 Welke motieven geven brandweervrijwilligers in Wehl om vrijwilligerswerk te doen en wat zijn redenen tot stoppen bij de brandweer? 52 4.5.3 Welke maatschappelijke ontwikkelingen hebben effect op de brandweer in Wehl? 53 4.5.4 Hoe worden organisatorische veranderingen binnen de brandweer van Wehl ervaren? 53 5. Conclusie en discussie 55 5.1 Beantwoording onderzoeksvraag 55 5.2 Reflectie op de literatuur 56 5.3 Eigen inzicht 57 5.4 Suggesties voor vervolgonderzoek 59 Literatuurlijst 60 Bijlage 1: Topiclijst 65 Bijlage 2: Transcript interviews 67

  • 6

    1. Inleiding

    Wat wil je later worden, als je groot bent? Veel kinderen ambiëren een spannend beroep. De

    brandweer is een beroep waar kleine jongetjes van dromen; zij oefenen met glimmende

    brandweerwagentjes door het huis voor later. De brandweer kan beschreven worden als één van de

    grootste families van Nederland, een club met een sterke sociale functie; ‘een soort volwassen

    padvindersgroep met wedstrijden, oefenavonden en een drankje hier en daar’ (Schriemer, 2001).

    Binnen de Nederlandse Brandweer zijn er rond 22.000 vrijwilligers die circa tachtig procent van het

    aantal actieve brandweerlieden beslaan. De vrijwilligers vormen daarmee een belangrijke pijler van

    de brandweer (Kerstholt, Koning & Roelofs, 2013). Brandweervrijwilligers zijn brandweerkrachten

    die geen loon ontvangen, maar een vergoedingsregeling. Zij zijn vaak in dienst bij een andere

    werkgever (Roorda & Blauw, 2007). De vrijwillige brandweer is, net zoals de meeste andere

    vrijwillige maatschappelijke organisaties, van oudsher op lokaal niveau georganiseerd. Er heerst een

    zeker altruïstisch gevoel om de lokale gemeenschap te helpen (Perkins, 1989). De Vakvereniging

    Brandweer Vrijwilligers (VBV) en Brandweer Nederland (2010) geven de volgende visie die de kern

    van de vrijwillige brandweer aangeeft:

    “vrijwilligers zijn nu en in toekomst de hoeksteen in de brandweerorganisatie. Zij vormen

    met hun brandweerpost de lokale sleutel naar een diepere inbedding van de brandweer in de

    lokale samenleving waarbij zij niet alleen uitrukken voor brand en hulpverlening, maar ook

    de burgers helpen brand te voorkomen en te leren beperken”.

    Brandweervrijwilligers zijn de kurk waarop de repressieve hulpverlening drijft. Zij zetten zich dag en

    nacht in voor de veiligheid van hun burgers. Voor het goed kunnen blijven uitvoeren van de

    brandweertaken is het belangrijk dat er voldoende vrijwilligers bij de brandweer komen en blijven.

    Haverkamp (2007) stelt zichzelf de vraag of nieuwe vrijwilligers zich net zo lang aan de brandweer

    willen blijven binden als de huidige generatie brandweervrijwilligers. Het in leven houden van de

    huidige vrijwillige brandweerstructuur vereist dat er beter nagedacht moet worden hoe de

    vrijwilligheid bij de brandweer en in het algemeen kan blijven bestaan.

    Zoals gezegd is de Nederlandse brandweer op gemeentelijk niveau geregeld, maar door